Cup winners
Yr un cwpan ond cyfnodau gwahanol.
Newtown White Star, yr ail glwb i gipio’r tlws, ym 1878 a Y Bala, yr enillwyr yn 2017.

MAE gan Archif Data Pel-droed Cymru (ADPC), sy’n ymgorffori nifer o ymchwilwyr a haneswyr yng Nghymru a thu hwnt, sawl amcan. Man cychwyn y prosiect oedd y bwriad i gasglu ynghyd rhestr gyflawn o ganlyniadau yng Nghwpan Cymru ers sefydlu’r gystadleuaeth nol ym 1876, yn ogystal â manylion llawn pob gêm derfynol. Cyflawnwyd hyn bellach ac mae’r casgliad yn rhagori ar yr hyn oedd ym meddiant y Gymdeithas Bel-droed (FAW) cyn hynny. 

Yn y pen draw bydd yr archif yn cynnwys canlyniad pob gêm ryngwladol a chwaraewyd gan ein tîm cenedlaethol ynghyd â rhestr yr holl chwaraewyr a fu’n gwisgo’r crys coch. Ond y prif bwyslais ar hyn o bryd yw cynhyrchu archif fydd yn croniclo hanes pob cynghrair sydd wedi bodoli yng Nghymru o’r cyfnod cynnar ac arloesol hwnnw yn y 1890au hyd heddiw. 

Y nod yw cofnodi holl hanes y cynghreiriau hynny - o’u sefydlu a’u datblygiad hyd at eu difodiant - gan gynnwys cymaint â phosib o’r tablau diwedd tymor. Lle nad oes modd sicrhau tabl y nod fydd cael rhestr y clybiau a fu’n aelodau o’r cynghreiriau ynghyd ag enw y pencampwyr. Eisoes lluniwyd rhestr o’r 90 a mwy o gynghreiriau y gwyddom amdanynt ac mae’r gwaith ar y rhan hwn o’r prosiect yn datblygu yn hynod foddhaol. Ychwanegir manylion cynghreiriau unigol i’r safwe wrth i’r gwaith cael ei gwblhau. 

Yn ddi-os fe fydd ADPC yn adnodd wybodaeth hollbwysig i gefnogwyr pel-droed, i haneswyr, y cyfryngau ac wrth gwrs i Gymdeithas Bêl-droed Cymru (FAW). Bydd yn ffynhonnell hawdd ei chyrchu a bydd yn cynnig gwybodaeth fanwl am hanes y bêl gron yng Nghymru ddoe a heddiw.

[David James]